เพลงปี่มวยไทย

01

วงปี่มวยประกอบการชก

"วงดนตรีปี่มวย" หมายถึงวงดนตรีซึ่งมีหน้าที่บรรเลงประกอบการชกมวยไทย โดยมีเครื่องดนตรีในวงคือ ปี่ชวา 1 เลา กลองแขก 1 คู่ ฉิ่ง 1 คู่ วงดนตรีปี่มวยมีที่มาจากวงปี่ชวากลองแขกซึ่งใช้บรรเลงประกอบพิธีในพระราชสำนัก และบรรเลงประกอบกีฬาทั้ง ตะกร้อลอดบ่วง กระบี่กระบอง รำดาบ รวมถึงการนำมาบรรเลงประกอบมวยไทย

ในการนำวงปี่ชวากลองแขกมาร่วมบรรเลงกับมวยไทยนั้นเรียกกันใหม่ว่าวงดนตรีปี่มวย คำว่า "วงปี่มวย" สันนิษฐานว่าเรียกกันในช่วงที่มวยไทยได้รับความนิยมจึงทำให้มีการตั้งชื่อที่คนทั่วไปเข้าใจง่ายขึ้น

ปี่ชวา

เครื่องเป่าที่เป็นดั่งจิตวิญญาณของวง ทำหน้าที่ดำเนินทำนองหลัก

กลองแขก

จังหวะหัวใจของการต่อสู้ ใช้ 1 คู่ (ตัวผู้และตัวเมีย) ควบคุมจังหวะหน้าทับ

ฉิ่ง

ควบคุมความเร็วและจังหวะย่อย ให้สอดคล้องกับอารมณ์ของการต่อสู้

02

จังหวะแห่งการต่อสู้

บทเพลงและหน้าทับที่ใช้ประกอบการชก

ช่วงรำไหว้ครูมวยไทย

ก่อนที่จะเริ่มการแข่งขันนักมวยไทยทุกคนจะรำไหว้ครูมวยไทย บทเพลงที่ใช้ในช่วงการรำไหว้ครูมวยไทยคือ เพลงโยนในสะระหม่าไทย และใช้หน้าทับโยนประกอบ

ยกที่ 1

เมื่อระฆังตีให้สัญญาณการชกยกที่ 1 นักดนตรีปี่มวยจะบรรเลง เพลงแขกเจ้าเซ็นสองชั้น โดยจะใช้หน้าทับแขกเจ้าเซ็นสองชั้นบรรเลงไปตลอด

ยกที่ 2 ถึง 5 (ช่วงต้น)

มักใช้เพลงอัตราจังหวะสองชั้นทั่วไป เช่น แขกเชิญเจ้า พราหมณ์เข้าโบสถ์ หรือยังคงใช้เพลงแขกเจ้าเซ็นต่อไป เพื่อให้เป็นสำเนียงเดียวกัน

ช่วง 1 นาทีสุดท้ายของยกสุดท้าย

จะบรรเลง เพลงเชิด พร้อมกับหน้าทับเชิด ซึ่งเป็นการแจ้งให้รู้เป็นสัญญาณว่าใกล้จะหมดเวลาในการแข่งขันชกมวย และเร้าอารมณ์นักมวย

03

ตำนานนักดนตรีสนามมวยลุมพินี

จุดเริ่มต้น ณ ลุมพินี

สนามมวยลุมพินี เริ่มต้นเปิดให้จัดการแข่งขันเมื่อวันที่ 8 ธันวาคม พ.ศ. 2499 วงดนตรีปี่มวยที่สนามมวยลุมพินีนั้นเกิดขึ้นมาพร้อมกับสนามมวย โดยใช้นักดนตรีที่รับราชการในกองดุริยางค์ทหารบกตั้งแต่เริ่มก่อตั้ง

นักดนตรีที่เข้ามาอยู่ในสังกัดกองดุริยางค์ทหารบกคือผู้ที่มีความรู้ความสามารถด้านดนตรีไทยจากสำนักบ้านดนตรีที่ตนเองเรียนมาตั้งแต่แรกเริ่ม เมื่อมีงานปี่มวยที่ลุมพินี ทางกองทัพบกจึงจัดกำลังพลนักดนตรีมาบรรเลงประกอบการชกมวย

รายได้และเงินพิเศษ

รายได้ของนักดนตรีปี่มวยช่วงแรก (พ.ศ. 2499) จ่ายค่าเบี้ยเลี้ยงอยู่ที่ 20 บาท ปัจจุบันมีระบบ "เงินเท่า" หรือเงินพิเศษที่ได้รับการสนับสนุนจากโปรโมเตอร์ ซึ่งจะเพิ่มขึ้นตามยอดเก็บค่าผ่านประตู

เก็บได้ 1 - 1.2 ล้านบาท ได้เงินเพิ่ม 200 บาท
เก็บได้เกิน 1.2 ล้านบาท ได้เงินเพิ่ม 400 บาท
เก็บได้ 2 ล้านบาท ได้เงินเพิ่ม 700 บาท
เก็บได้ 3 ล้านบาท ได้เงินเพิ่ม 1,200 บาท

ปูชนียบุคคลแห่งวงปี่มวย

พันโทเอิบ แสงฤทธิ์

หัวหน้าชุดริเริ่มก่อตั้งสนามมวยลุมพินี

จ่าสิบเอกช้อย เพิ่มผล

หัวหน้าวงดนตรีปี่มวยท่านแรกของลุมพินี

พันโทเสนาะ หลวงสุนทร

ศิลปินแห่งชาติ พ.ศ. 2555 อดีตนักดนตรีปี่มวยลุมพินี

สมพงษ์ ภู่สร

ผู้ให้ข้อมูลเชิงลึกเรื่องระบบการทำงานและรายได้

อ้างอิงข้อมูลจาก: วารสารศิลปกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ปีที่ 2 ฉบับที่ 1 (มีนาคม-สิงหาคม 2558)
ภัทรพงศ์ เทพยรักษ์, ภัทรวดี ภูชฎาภิรมย์ เอกสารอ้างอิง

04

ฟังเพลงปี่มวย

จังหวะแขกเจ้าเซ็น

ใช้บรรเลงในช่วงยกที่ 1 และอาจลากยาวไปถึงยกอื่นๆ